Problem rozłogu gruntów gospodarstw rolnych o większej powierzchni - Jadczyszyn, Jan; Woch, Franciszek (Polish Journal of Agronomy, 2022)
Rozłóg gruntów to układ gruntów gospodarstwa rol- nego w stosunku do zagrody – siedliska, na którym znajdują się budynki mieszkalne i gospodarcze. Jest on w kraju bardzo zróżnicowany. Według danych Agen- cji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 2013 roku, śred- nia powierzchnia gospodarstwa rodzinnego w Polsce, uwzględ- niająca grunty własne i dzierżawione, jest dość duża i wynosi ok. 16 ha. Występuje jednak znaczne zróżnicowanie powierzchni – od poniżej 5 ha średnio w gminie na południu i południowym wschodzie do powyżej 25 ha na północy i zachodzie Polski. Zróż- nicowane przestrzennie są też potrzeby scalania gruntów. W kraju oszacowano je łącznie na 7,1 mln ha, w tym w trybie pilnym na poziome 1,4 mln ha. Największe potrzeby występują w południo- wej, południowo-wschodniej i centralnej części, z powodu małej powierzchni działek i dużego ich rozproszenia. Znaczne potrzeby występują też w pozostałych częściach kraju, z powodu znaczne- go rozproszenia działek. do lat 80. minionego stulecia prace scaleniowe wykonywano na co najmniej 100 tys. ha rocznie, następnie corocznie tempo spadało, aż do ok. 10 tys. ha/rok w ostatnich latach. Obszar sca- lenia obejmuje najczęściej jedną, rzadziej dwie wsie, a bardzo rzadko powierzchnię większą. gospodarstwa większe obszarowo – powyżej 15 ha użytków rolnych – zazwyczaj posiadają do 50% gruntów w innych wsiach. Tych działek, o najgorszym rozłogu, proces scaleniowy nie obejmuje. Wyniki badań Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznaw- stwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach pozwa- lają stwierdzić, że scalanie przybliża grunty o 250–350 metrów, tj. o 17–30% w stosunku do oddalenia przedscaleniowego. Takie przybliżenie przyczynia się do wzrostu dochodu gospodarstw o 13–20%. Zmniejszenie oddalenia oraz poprawa parametrów: wielkości i kształtu działek, pozwala na zwrot poniesionych kosz- tów w okresie 5–10 lat, oczywiście pod warunkiem, że gospodar- stwa posiadają wszystkie grunty na obszarze objętym scaleniem. Natomiast gospodarstwa większe obszarowo, uwzględniając ich całą powierzchnię, mogą uzyskać zaledwie połowę ww. efek